In De Onlanden, een natuur- en waterbergingsgebied in Noord‑Drenthe, voor de stoep van de stad Groningen, is de kunstmanifestatie Into Nature. Haunted by Waters van start gegaan, met een fiets- en wandelroute van zo’n twintig kilometer. Als vertegenwoordiger van de media kreeg ik vorige week een rondleiding van artistiek directeur Hilde de Bruijn langs de kunstwerken.

Het is de vijfde keer dat Into Nature plaatsgrijpt. Eerdere edities waren in het gebied van de Drentse Aa tussen Eelde en Assen (2016), het Holtingerveld bij Frederiksoord (2018), het Bargerveen tussen Zwartemeer en Weiteveen (2021) en de Hondsrug tussen Drouwen en Buinen (2023). Inderdaad, het woord biënnale is niet langer van toepassing.

De rondleiding resulteerde in een artikel dat ik geen recensie of reportage durf te noemen. Voor het genre van de reportage viel er donderdag domweg te weinig te noteren; het journalistieke werk kwam neer op aandachtig luisteren en kijken. Aan een recensie waagde ik mij (nog) niet, omdat ik niet te snel wil oordelen – mijn deadline lag weer eens veel te vroeg.

Onlangs bezocht ik de tentoonstelling Sonsbeek 2026 in Arnhem. Daarover schrijf ik onder meer dat de organisatoren duidelijk willen maken dat ‘het streven naar schoonheid in de kunsten plaats heeft gemaakt voor het etaleren van persoonlijke processen en onderzoek naar onnavolgbare mechanismen, die stellen dat de werkelijkheid niet na te vertellen complex is geworden en zich vanuit alle werelddelen en culturen aan ons opdringt’.

Fraai geformuleerd, al zeg ik het zelf. Als ik het mis heb, laat het weten.

Into Nature. Haunted by Waters opereert in hetzelfde segment als Sonsbeek. Ook in De Onlanden is werk te zien van kunstenaars die nogal wat vragen van de kijker: een bereidheid om de catalogus aan te schaffen bijvoorbeeld, en daarin te lezen wat de achtergronden zijn, wat bedoeld wordt, zodat vervolgens duidelijker wordt wat er in het gras, tussen de struiken, bij de bomen en in het wooncomplex wordt getoond.

Geen hapklare kunst dus. Het gevaar bestaat daardoor dat straks (opnieuw) door Provinciale Staten van Drenthe geklaagd wordt over ‘elitaire kunst’ en een (te) kleine doelgroep. De bezwaren en beledigingen kunnen nu al worden opgeschreven, wat veel zegt over de voorspelbaarheid en vooringenomenheid. Nu ik toch aan het woord ben: het zegt vooral veel over een gebrek aan inlevingsvermogen in gepolariseerde tijden.

Into Nature. Haunted by Waters vertelt ondertussen over klimaatverandering en ecologie, niet bepaald onbelangrijke thema’s. Alsof dat niet genoeg is, gaat de kunstmanifestatie ook nog eens over wederkerigheid, vertelde Hilde de Bruijn tijdens de preview. Als er al een boodschap is, dan is het dat mensen niet alleen moeten nemen, maar dat ze ook iets dienen terug te geven. Vergeleken met Sonsbeek 2026 is Into Nature 2026 constructiever.

Dat bleek bijvoorbeeld op de ijsbaan van Roderwolde, waar werk is te zien van de in India geboren kunstenaar Manjot Kaur. Ter plekke vroeg ik artistiek directeur De Bruijn in hoeverre kunst ertoe kan of moet bijdragen dat die wederkerigheid op gang komt.

„We kunnen moeilijk ontkennen dat de wereld om ons heen in de fik staat. De enige weg eruit is zoeken naar verbondenheid en ons realiseren dat mensen wezens zijn die elkaar graag willen helpen”, reageerde ze. „Kunst is een zachte manier om draagvlak voor grotere omwentelingen te creëren. Wat wij doen met Into Nature kan een verschil maken. Eerst individueel, daarna collectief.”

Later, ter hoogte van een beeld van de in Frankrijk geboren kunstenaar Nils Alix‑Tabeling in het water van het Eelderdiep, overwon ik een restje schroom en wilde ik namens het patriottisch ingestelde volksdeel van De Bruijn weten waarom ze voor dat doel vooral kunstenaars heeft gekozen met wortels tot diep in het buitenland, zoals Korea, Portugal, Guatemala, Argentinië, Ierland, Finland, Moldavië, Frankrijk en India.

De Bruijn zei daar het volgende over: „Ik ben vijfenvijftig jaar en ik kom uit een tijd waarin de hedendaagse kunst, de global art scene, werd gezien als iets heel moois. Het kon niet op, iedereen reisde de hele wereld af. We leerden elkaar via kunst kennen, we lieten iedereen kennismaken met elkaar.

Ik vind het nog steeds heel waardevol dat je bewust blijft van hoe andere mensen naar dingen kijken. Daar kun je je eigen blik mee verrijken. Er zitten duidelijke nadelen aan de globalisering, zeker omdat die samenhangt met excessieve vormen van kapitalisme en daardoor problemen ontstaan voor natuur en aarde.

Tegelijkertijd vind ik het belangrijk om in cultureel opzicht te blijven leren. Je kunt op je eigen omgeving reflecteren dankzij mensen die daar misschien heel anders naar kijken. Dat is iets waardevols, dat is iets wat we moeten blijven koesteren. Anders verzanden we in een provinciale, naar binnen gekeerde blik. Dat is een verarming.”

Into Nature. Haunted by waters is nog tot en met 25 oktober te bezoeken. Startpunten zijn Drents Museum De Buitenplaats, Hoofdweg 76 in Eelde, of het Wall House, Lutulistraat 17 in Groningen. Zie www.intonature.net.

Morgen meer.