Jaar: 2022 (Pagina 1 van 19)

Wegens oplopende kosten, onder meer door de gestegen prijs voor papier, heeft de hoofdredactie van de grootste kranten van Noord-Nederland besloten tot een aantal bezuinigingsmaatregelen. Omrop Fryslan berichtte er eind november al over. Het schrappen van de cultuurbijlage van Dagblad van het Noorden en Leeuwarder Courant is er daar één van. Vandaag, vrijdag, is de laatste verschenen.

De ingreep gaat gepaard met een herindeling van pagina’s en de invoering van een andere manier van werken voor de cultuurredactie waarbij de nadruk nog meer op berichtgeving voor de website komt te liggen. Tijden veranderen, de toekomst heet digitaal te zijn. Nu het aantal abonnees van de papieren krant daalt, is het nog noodzakelijker dat het aantal digitale abonnees verder stijgt.

Uiteraard blijft de redactie de in kunst en cultuur geïnteresseerde lezer in Drenthe, Friesland en Groningen bedienen. Iemand moet het doen, de websites van onze kranten zullen het als eerste laten zien. Voor wie liever – of ook – vanaf papier leest, is en blijft er de dagkrant. Daarnaast wordt op zaterdag in het katern MEER vanaf 1 januari aandacht geschonken aan voor cultuur- en lifestyle.

Wat dit alles betekent, is niet eenvoudig op deze plek concreet te maken. Verwacht meer van ‘dit’ en minder van ‘dat’. Meer service-gerichte kopij, minder recensies. Meer stukken die op maat gesneden zijn voor (premium)abonnementhouders en aanlopende lezers. Minder tekst voor de knipseldienst van gesubsidieerde culturele instellingen. Wat blijft is dat de inhoud van Dagblad van het Noorden en Leeuwarder Courant het resultaat zal zijn van een permanente discussie tot na de deadline.

Ondertussen in de allerlaatste bijlage, naast meerdere boek- en filmrecensies plus Dirk van Weelden dankzij John Heymans over Gerrit Krol, onder meer het verslag van een rondetafelgesprek met vijf deskundigen over de veronderstelling dat kunst en cultuur een te ondergeschikte positie in de samenleving bekleden en te weinig op waarde worden geschat.

Een van de deelnemers, hoogleraar cultuur en cognitie Barend van Heusden, zegt in dat stuk dat hij niet gelukkig is met het in een adem noemen van kunst en cultuur. Het begrip cultuur is zo breed, daar past lifestyle honderd maal in, en kunst ook, maar toch weer niet. Speciaal voor de liefhebber zegt Van Heusden ook nog dit:

‘Kunst in brede zin was altijd gekoppeld aan een bepaalde wereldvisie: katholiek, protestants, liberaal, socialistisch. Tot de jaren zestig drukte kunst de verzuiling uit. Toen dat minder werd, kreeg je een democratisering waarbij de relatie met een bepaald wereldbeeld niet langer vanzelfsprekend was. Het wereldbeeld raakte gefragmenteerd. Mensen herkennen zich niet meer in de traditionele kunst.

Volgens mij moet het kunstbegrip anders worden ingevuld. Niet meer als uitdrukking van een bepaalde waarde, maar in termen van functies. Kunst is niet veranderd. De vraag wat kunst precies doet, moet beantwoord worden. Vroeger hoefde dat niet, omdat kunst automatisch gekoppeld was aan een bepaalde waarde. Nu is de vraag: waarvoor is het?

Kunst is vormgeven via de verbeelding aan je ervaring. Die ervaring is na de ontzuiling voor iedereen verschillend. Daardoor kun je niet langer zeggen: dit is kunst en dat niet. Kunst is dat wat voor jou vormgeeft aan een ervaring. Dat doet geen enkele andere vorm van cultuur en daarom is het ontzettend belangrijk. Het geeft je greep op je identiteit en bestaan.

We zitten in een transitiefase. We beginnen nu te ontdekken wat kunst is. Daarvoor hoefde dat niet, omdat het ons verteld werd. Dat is een enorme worsteling. Iedereen is in de war.’

Ja, de krant is en blijft een afspiegeling van de samenleving.

Afgelopen zaterdag werden tijdens de jaarlijkse redactieborrel van Dagblad van het Noorden in Groningen de bijbehorende jaarlijkse prijzen voor journalisten uitgereikt. Daar was ik dit keer niet bij. Wegens omstandigheden. Ik maakte daardoor niet mee dat ik in de prijzen viel. En het was niet eens de minste: Willibrord Frequin Award, een wisselbokaal, maar bovenal een begerenswaardige oeuvreprijs in de Noord-Nederlandse journalistiek.

Dankzij Elsbeth Deutjes, schoonmaakster van wandelgangen met kringen bij bronnen in de nabijheid van zegslieden, ingewijden en woordvoerders van wie de echte naam bij de redactie bekend is, heb ik gelukkig de hand weten te leggen op het juryrapport:

“Ze hebben het moeilijk, de kunsten. De zalen lijden nog altijd onder de naweeën van corona. De krant is solidair met de zalen. Wij doen ook minder aan kunst. Nog even en het is gedaan met de wekelijkse cultuurbijlage. Omdat iedereen zo graag pakjes laat thuisbezorgen en terugstuurt, is er wereldwijd gebrek aan papier en dus geen gebrek aan prijsstijgingen.

En als er te weinig geld is, dat weten we allemaal, dan zijn de kunsten klos.

We hebben het natuurlijk over de papieren krant, dat zou misschien niet moeten, maar dat is nog wel de plek waar de kunsten het gemakkelijkst te vinden zijn. En nog worden opgezocht. Online scoren moord en verkrachting een stuk beter dan een voorstelling, gedicht of muziekstuk.

Als je niet schiet kun je niet scoren, sprak Johan Cruijff. En als je niet scoort kun je ze wel schieten, zeggen wij erachteraan.

De ingreep is vervelend voor de kunstlezer en frustrerend voor de kunstschrijver. Daar hebben we goeie van. De jury wilde er eentje uitlichten. Hij is al decennia een stabiele factor met een enorme inzet en een dito reeks producties over onderwerpen die het hele kunstveld beslaan. Van disco tot dichtwerk. Alles wat hij schrijft is hyperleesbaar, verklarend, begrijpelijk, permanent van hoog niveau en bovendien krankzinnig veel. Hoogste tijd voor de Willibrord Frequin Award, de oeuvreprijs.

De jury maakt zich wat zorgen over het ontbreken van nachtrust bij de winnaar. Of hij beschikt over het vermogen om te kunnen lezen en slapen tegelijk. Naast al dat werk voor de krant knalt hij er ook nog een doorwrocht blog uit, produceert tussendoor nog even een boek en presenteert hij maandelijks met Annette Timmer De Literaire Hemel in café De Amer.

De winnaar die toen nog niet wist dat hij de winnaar was, meldde zich donderdag af voor deze avond. Hij moet werken. Vanzelfsprekend. Bovendien, en dat is toch iets om bij stil te staan, voegde hij er aan toe, verwijzend naar het schrappen van de cultuurbijlage: ‘Ik ben nu tóch het zonnetje niet’.”

Einde dit deel van het juryrapport. Daarvoor en daarna werden meer onderscheidingen toegekend.

Achteraf heb ik als trotse winnaar uiteraard de jury hartelijk bedankt voor de prachtige prijs die ik hedenmorgen in ontvangst heb mogen nemen. De overhandiger, zelf tijdens de prijzenregen getroffen door De gouden pik voor verhoging van de sfeer ter redactie, bleek de bokaal te hebben gebroken en gelijmd. Dit meld ik ook voor de notulen.

Ik draag de award op aan mijn naaste collega’s zonder wie ik nooit et cetera, enzovoorts, verdomd interessant, gaat u vooral verder.

Post van de ir. Abe Bonnema Stichting. Dit naar aanleiding van de Abe Bonnema-lezing afgelopen zaterdag in het Rijksmuseum te Amsterdam door Zef Hemel. Kop boven het bericht ‘Professor doet wandelend onderzoek naar duurzaam toekomstperspectief voor Noord-Nederland’. Ik citeer:

‘Professor-planoloog Zef Hemel doet de komende vijf jaar wandelend onderzoek in Groningen en Friesland om een ander toekomstverhaal te ontwikkelen dan het huidige dat gericht is op verdere modernisering en versnelling van het economische leven. In het toekomstige gezonde landschap van het noorden stelt Hemel de mensen, hun gezondheid en welzijn voorop. Pas daarna komt de economie.’

Ik citeer verder:

‘Hemel stelt dat een duurzamer landschap mogelijk is als we ons perspectief op de toekomst maar veranderen. Niet sneller, groter, meer en rijker, maar trager, gezonder, duurzamer, mooier. “Laat ze de Randstad maar volledig dichtkitten, laten vollopen en laten uitdijen, maar voor Noord-Nederland gaan we iets anders doen, iets wat duurzaam is en sociaal en inclusief. Een omgekeerd toekomstperspectief.”

In gesprek met deskundigen en studenten van de TU Delft en de RUG zal hij de komende jaren al wandelend onderzoek doen naar wat er te leren valt uit de eeuwenoude bewoning en het oude landschap van het noorden. Via ontmoetingen op eeuwenoude voetpaden, studie van de opmerkelijke vitaliteit van honderdjarigen en zijn eigen ervaringen als wandelaar op het Japanse platteland ontdekte hij hoe deze manier van onderzoeken kan bijdragen aan de herontwikkeling van een duurzamer platteland.’

Dat Zef Hemel met ‘deskundigen en studenten van de TU Delft en de RUG’ gaat praten, begrijp ik. Hij is niet voor niets aangesteld als houder van de Bonnema-leerstoel aan de TU Delft en de Universiteit van Groningen. Maar is het niet een beetje voorbarig om aan de vooravond van vijf jaar wandelen nu al te stellen dat we voor Noord-Nederland we iets anders gaan doen? Gaat hij wandelen met een glazen bol?

En: wie zijn hier ‘we’?

Ook vreemd is dat Hemel, die in Emmen is geboren, in Friesland en Groningen gaat wandelen, maar in het persbericht met geen woord wordt gerept over de zelf-benoemde wandelprovincie Drenthe. Als er ergens nog een duurzaam toekomstperspectief te realiseren valt, dan is het daar. Lees daarvoor eerst dit stuk over de totale uitverkoop van het Groninger landschap en lees daarna over de plannen om de Lelylijn in Friesland aan te leggen om de stad Groningen per trein met de rest van de wereld te verbinden.