Over kunst en cultuur (in Drenthe en daarbuiten)

Jaar: 2018 (Pagina 2 van 20)

Leest ‘Kleihuid’ van Herien Wensink

Ter voorbereiding op een interview komende vrijdag in De Literaire Hemel lees ik de roman Kleihuid van Herien Wensink. Ik zou Wensink een collega kunnen noemen, daar zij voor de cultuurredactie van de Volkskrant werkt en voor de cultuurredactie van NRC Handelsblad heeft gewerkt. Maar is collega wel het juiste woord voor iemand die je nooit hebt ontmoet, maar ‘slechts’ vergelijkbaar werk uitvoert? Ben ik dan niet eerder een vakbroeder, waardoor Wensink een vakzuster zou zijn?

Kleihuid Herien Wensink
Kleihuid
is een debuut dat op de achterflap wordt aangeprezen door Peter Vandermeersch, hoofdredacteur van NRC en tevens ‘kenner’ van de Eerste Wereldoorlog. Dat laatste weet ik dankzij De Wereld Draait Door waar ik Vandermeersch een paar keer met een vreemde mengeling van enthousiasme en ontzetting in zijn stem heb horen vertellen over de gruwelen die tussen 1914 en 1918 in Frankrijk en vooral Vlaanderen hebben plaatsgevonden.

Mijn kennis van die oorlog is, denk ik, de gemiddelde Nederlandse kennis. Dit aangevuld met een bezoek in 2015 aan een museum in Bergen op Zoom waar wordt verteld over duizenden vluchtelingen die ondanks het prikkeldraad vanuit België de Nederlandse grens overstaken. Aangevuld ook met lezing van Van het westelijk front geen nieuws van Erich Maria Remarque en gedichten over De Groote Oorlog. Wensink studeerde af op literatuur over de Eerste Wereldoorlog.

Kleihuid is een roman in scherven en vertelt over twee Britse mannen in een revalidatieoorlog in Vlaanderen 1918, een officier en een soldaat. De officier is getraumatiseerd, de soldaat verminkt. Gedurende het boek worden hun levens met elkaar verweven middels zintuiglijk proza. Gaandeweg komen we meer te weten over de achtergronden van de twee mannen, over wat hen op slagveld is overkomen en hoe ze verder proberen te leven.

Van de twee mannen vind ik de officier, Rupert Atkins, het meest interessant. Vermoedelijk is dat omdat deze een talentvol beeldhouwer is, die uit zijn mooie en veilige wereld werd geplukt en in de blubber van de loopgraven terecht kwam. Dat mag ik blijkbaar graag zien, hoe het schone vies wordt. De soldaat, Harvey Cole, is van meer ‘eenvoudige komaf’. Het merkwaardige is dat Wensink hem een opgewekt karakter heeft gegeven. Zijn kop ligt er half af en toch wil hij geloven dat alles weer beter wordt.

Kleihuid is geen roman die voortdurend vragen oproept, bij mij althans. Het is meer een boek dat een breed arsenaal aan gevoelens wil beschrijven, van angst tot haat, van verwarring tot geilheid. Tegelijkertijd speelt Wensink met noties van schoonheid en lelijkheid en veranderende opvattingen.

Ik ben nu aangekomen bij een hoofdstuk waarin Atkins een gesprek heeft met zijn behandelende arts, Williams, die meer wil weten over het werk dat Atkins als kunstenaar maakte. De aandacht gaat speciaal uit naar een beeld getiteld Van hand tot hand. De arts stelt een vraag die een cultuurjournalist graag aan een kunstenaar stelt: ‘Ik heb me vaak afgevraagd wat u er precies mee wilde uitdrukken.’

‘Rupert aarzelde tussen beledigd en gevleid. Williams had er duidelijk kijk op. En toch stelde hij een kritische vraag? Het was volkomen vanzelfsprekend waar dat beeld over ging. (…) Hij schroefde het volume van zijn stem op naar zelfverzekerd. ‘Van hand tot hand gaat over hoe de ene generatie kennis en verantwoordelijkheid overdraagt aan de volgde.’

‘Vaders en zonen. Het gaat over vaders en zonen,’ stelde Williams.

‘Een ietwat banale interpretatie, maar zo zou je het kunnen zien.’

Nu weer verder lezen. De Literaire Hemel begint vrijdag om 20.30 uur in café De Amer te Amen. Andere gasten zijn Maaike Meijer en Etchica Voorn.

Over de vermeende muziekkoepel in Meppel

Enige tijd geleden plaatste ik hier een stukje over een mogelijk muziekkoepel in Meppel. Nick ter Wal, hoeder van literair erfgoed, maar in dit geval oud-inwoner van Meppel, adviseerde daarop contact te zoeken met de plaatselijke historische vereniging. Wiecher Ponne van stichting Oud Meppel gaf het volgende antwoord:

“De foto die u stuurde betreft een schuilhut voor de reeën en geiten. In het Wilhelminapark heeft wel een muziekkoepel/muziektent op een verhoging gestaan.

In de strenge winter van 1928-1929, toen er ook een Elfstedentocht kon worden gehouden, bouwde de dienst Gemeentewerken o.l.v. Adam Drent en met behulp van Klaas Haanstra en Gerhardus Bijl een muziektent in het park tussen de vijver en het hertenkamp. Jaarlijks moesten de muziekverenigingen een muziekuitvoering geven als compensatie voor de gemeentelijke subsidie die ze ontvingen. Vanwege ergerlijk vandalisme is begin jaren zeventig besloten de muziektent af te breken.”

Otto Groote in De Grup

Voor een recensie bezocht ik zaterdag de voorstelling De Grup van stichting Iemandsland. Waardoor ik in VanSlag te Borger ‘een gewiekste en gezellige terreinverkenning’ zag waarbij het ‘meer om de muziek en de grappen gaat dan om het theater en de verbeelding, en ondertussen op vermakelijke wijze wel degelijk iets zinnigs wordt aangekaart’.

Tijdens De Grup staan zowel Otto Groote als Bert Hadders op het podium. Groote woont in Bremen en zingt en schrijft in het Plattdeutsch, Hadders woont in Groningen en zingt en schrijft in het Veenkoloniaals. Een Duits-Nederlandse samenwerking dus. En zoals altijd is het dan wachten op het moment dat de oorlog ter sprake komt.

Reeds na vijf minuten was het zover. Spreekstalmeester Erik Harteveld wist over Groote te vertellen dat hij, Groote, als 5-jarige jongen op tafel moest gaan staan om Kriegslieder te zingen. In Borger werd hem verzocht dat nog eens te doen, met een kinderstemmetje. Daartoe werd een speciaal bankje tevoorschijn gehaald en verdraaid, Groote deed het nog ook.

Komenden maanden is De Grup zowel Nederland als Duitsland bij te wonen: 14/12 Hoogezand, 15/12 Grolloo, 21/12 Roswinkel, 16/2 Emmen, 1/3 Engerhafe (D), 16/3 Groningen, 27/3 Stapelfeld (D). Het maakt nieuwsgierig of deze pijnlijke grap tijdens de Duitse optredens wordt herhaald. Of dat er, voor het evenwicht, gekozen wordt iets vergelijkbaars met Hadders uit te halen.

Museale schaatsschilderijen

Geïnspireerd door het project Rijksstudio van het Rijksmuseum in Amsterdam ontstond een paar jaar geleden de gewoonte om plaatjes te verzamelen van prenten en schilderijen waarop geschaatst wordt. En dan niet via internet, want dat kan iedereen, maar op locatie, in musea in binnen- en buitenland. Die verzamelwoede leidde weer tot een stuk dat vandaag in de cultuurbijlage van Dagblad van het Noorden en de Leeuwarder Courant staat.

Voor die gelegenheid informeerde ik bij het Drents, Fries en Groninger Museum naar wat zij aan schaatstaferelen van na 1945 in de collectie bewaren. Dat bleek, zoals ik al vermoedde, niet veel. Het Drents Museum kon een tekening leveren van Schaatsende kinderen te Berghuizen in 1946 gemaakt door Hein Kray en het Groninger Museum kwam met Schaatsenrijders bij Utrecht van Jannes de Vries uit 1972 op de proppen.

Tot mijn verrassing kon het Fries Museum niets actueel in de collectie vinden. Als troost werd ik gewezen op het bestaan van De vrouwenschaatswedstrijd  op de Westersingel in Leeuwarden van Nicolaas Baur uit 1810 en op Finish van de Elfstedentocht 1940 in de Prinsentuin te Leeuwarden van Johannes Elsinga. Een afbeelding van laatstgenoemd schilderij prijkt hierboven.

De tocht van ’40 kende een zeer chaotische finish met uiteindelijk vijf winnaars: Dirk van der Duim, Auke Adema, Sjouke Westra, Piet Keizer en Cor Jongert. Zie ook hier.

Voor meer schaatsafbeeldingen verwijs ik graag naar de papieren krant.

Ook de Winschoter en Coevorder Courant keren terug

Schreef ik onlangs op deze plek een stukje over de mogelijke terugkeer van de Emmer Courant, nu reeds kan ik melden dat hier in de buurt weer eens een kogel door de kerk is gejaagd.

De Zuidoosthoeker bericht deze week dat per 1 januari ‘het beste van de titels Zuidoosthoeker en Emmen.nu wordt samengevoegd tot een nieuwe titel: Emmer Courant.’ De uitgave wordt twee keer in de week verspreid in de gemeente Emmen en in de dorpen Odoorn, Klijndijk en Valthe.

Omdat toeval bestaat, meldde RTV Noord afgelopen maandag dat ook de Winschoter Courant op de weg terug is. Op internet wordt de krant nieuw leven ingeblazen onder de noemer winschotercourant.nu. met medewerking van de oldies but goodies Cees Stolk, Hennie Lemein, Roelf Eemsing, Cor Vermeeren en de jonge David Stolk. De Winschoter Courant verscheen eerder van 1870 tot 1992.

In het verlengde van dit alles bereikte mij het nog niet officieel bevestigde bericht dat met ingang van februari de Coevorder Courant opnieuw gaat verschijnen, als voorzetting van Coevorden Huis-aan-huis. De Coevorder Courant dateert van 1886 en werd begin 2000 door uitgeverij Boom Pers in Meppel ondergebracht bij Coevorden Huis-aan-huis. Boom werd in 2017 overgenomen door de NDC Mediagroep.

En hoe is het ondertussen in Assen? Waar Robbert Willemsen in 2014 de in 1992 verdwenen Asser Courant nieuw leven wist in te blazen op internet? Dit medium werd daarna opgepikt door Boom Pers, dat in 2016 besloot de Asser Courant ook op papier uit te brengen. Deze week werd bekend dat het Het Gezinsblad is opgeslokt en de Asser Courant binnenkort twee keer per week gaat verschijnen.

Kiekje van fotograaf die kiekje maakt van foto

Jean Pierre Rawie is de meest gefotografeerde auteur van Noord-Nederland. Waardoor het voor een fotograaf een opgave is iets anders te verzinnen dan hem – Rawie dus – thuis in zijn vaste stoel bij de boekenkast vast te leggen.

Om Reyer Boxem, koning van de doorkijkjes, te helpen stelde ik voor om Rawie aan het werk te zetten. Hem te vragen plaats te nemen aan zijn secretaire, het rolluik open te schuiven en zijn laptop in te schakelen. Opdat de kijkende lezers van Dagblad van het Noorden nu eens konden aanschouwen hoe het er uitziet als hun vrijdagse columnist den arbeid verricht.

Halverwege de sessie schoot het Rawie te binnen dat hij één keer eerder aan zijn schrijftafel was gefotografeerd. Dat was door Jörgen Karis van dagblad Trouw. Waarop hij ergens een exemplaar van het katern Letter & Geest te voorschijn haalde en het bewijs liet zien: Rawie aan de secretaire met het rolluik open, maar de ogen dicht. Alsof hij droomde.

“Mag ik daar een kiekje van maken”, vroeg Reyer Boxer. “Dan stuur ik die naar Jörgen. Vindt hij vast leuk.”

Toen kon ik het niet laten op mijn beurt een kiekje te maken. Vandaag meer in Dagblad van het Noorden over Rawie naar aanleiding van zijn columnbundel Verstrooid van schoot. Met foto van Reyer Boxem. En op www.dvhn.nl/cultuur een videofragment waarin Rawie zijn column Weerhuisjes voorleest. Vanuit zijn stoel bij de boekenkast.

Over ‘De Schiedamse jaren. Herinneringen aan Reve’

De mensen van uitgeverij Scriptum stuurden een exemplaar van De Schiedamse jaren. Herinneringen aan Gerard Reve. Het bleek een boek waarin inwoners van Schiedam herinneringen ophalen aan de periode tussen 1975 en 1993 dat Gerard Reve samen met Joop Schafthuizen in Schiedam kwam en zelfs enige tijd woonachtig was.

84 bladzijden telt de verzorgde en ook nog eens gebonden en ingenaaide uitgave. Bijna alles wat iemand die in Reve is geïnteresseerd wil weten van wat anderen aan herinneringen aan Reve en Schafthuizen bewaren staat in De Schiedamse jaren. En dat is nogal wat, misschien zelfs iets te veel, maar voor Schiedam waarschijnlijk genoeg.

Vijf foto’s in het boek zijn in 1983 gemaakt door Klaas Koppe bij een interview dat Reve werd afgenomen door Boudewijn Büch. Twee foto’s zijn van de hand van Vincent Mentzel. Samenstellers zijn Jan van Bergen en Henegouwen, Jan Gordijn, Bart Noordergraaf en Hans Overheul. Gelet op het aantal keren dat het Schiedamse filiaal van de Albert Heijn in de herinneringen opduikt, had dit bedrijf best als sponsor mogen optreden.

Meeste plezier beleefde ik aan de herinnering van Hubert Beckman op bladzijde 58 en 59:

“Jarenlang heb ik krantenknipsels over Joop Schafthuizen en Gerard Reve verzameld en eens in de zoveel tijd gaf ik die aan mijn broer Paul, die ze dan op zijn beurt weer aan Joop gaf voor zijn archief. Op een dag belde ik Paul, dat ik eraan kwam met wat knipsels, maar hij stond op het punt om weg te gaan en vroeg mij of ik ze zelf naar hun huis wilde brengen. Zo gezegd, zo gedaan. Toen ik aanbelde werd er niet opengedaan, hoewel de lichten in huis brandden. Ik schreef een haastig briefje en kieperde de hele boel in de brievenbus.

Ik was nog maar net thuis toen de telefoon ging. Joop vroeg enigszins verbaasd waarom ik alles in de brievenbus had gedaan. Ik vertelde dat ik wel had aangebeld, maar dat er niet werd opengedaan. ‘Op welke bel heb je dan gedrukt?’ vroeg hij. ‘Nou, de deurbel.’ ‘O,’ zei Joop, ‘nu begrijp ik het, dat is de bel voor journalisten. Er is nog een bel die moet je de volgende keer gebruiken.’

Vanaf dat moment bracht ik de knipsels meestal zelf. Op een van die gelegenheden vertelde ik over mijn voorgenomen reis naar Kameroen. Joop verliet de kamer even en keerde terug met drie boeken. Gerard signeerde ze alle drie en zei: ‘Van dit gebonden exemplaar zijn er niet veel gedrukt, dus als ik dood ben is het meer waard.’ En van een ander: ‘Dit boekje is misschien de moeite van het meenemen waard. Als je het dan uitgelezen hebt, kun je het bij een dorp uit de trein gooien. Dan leren ze daar de grote volksschrijver Gerard Reve ook kennen.’ Ze staan uiteraard alle drie in mijn boekenkast.”

Meester – Lucebert

Omdat we voor een concert in podium Victorie te Alkmaar moesten zijn, parkeerden we de auto op het dak van de brandweerkazerne aan de Helderseweg. Alwaar we een nog beter zicht kregen op de in neon uitgevoerde dichtregels ‘van te veel spektakel/ wankel je allicht’ van Lucebert uit diens gedicht Meester:

het mag niet te veel zijn
niet rommelen daarboven
prakkezeren in grijs ijs mag
ik heb ook het hart vol rode lijm
gegeten tegen het ontploffen van details
van te veel spektakel
wankel je allicht

topzwaar bereik ik de top
elke lik prijkt als lokaas op het totaalbeeld
de calculaties van de zelfreflectie
hebben een ieder bedrogen een ieder verveeld
ik zie neer op eeuwen meesterschap alleen

Het concert, dat werd gegeven onder de titel While my guitar gently weeps, kwam neer op ongeveer twee uur naar oudere jongens kijken die nummers van George Harrison speelden. Niet alles en iedereen had de tand van de tijd goed doorstaan.

Tijdens de vertolking van het nummer Bangla Desh vroeg ik mij af hoe het zou zijn als we als we allemaal ons geld zouden terugvragen. Heel goed waren de uitvoeringen van If I needed someone en Isn’t it a pity. Als toegift kregen we ook nog iets van de Traveling Wilbury’s, maar spectaculair was het niet en wankelen deden we evenmin.

Beesten kijken in het Groninger Museum

Ik bezocht voor de maandagkrant van Dagblad van het Noorden en, deo volente, de Leeuwarder Courant, de tentoonstelling Grrrom! Kunst met staartje in het Groninger Museum. En werd aangenaam verrast. Want in plaats van muren vol schilderijen met poezen, paarden en koeien trof ik een mooie dwarsdoorsnee aan van de kunst die het Groninger Museum in de loop der jaren heeft verzameld: tekeningen, schilderijen, sculpturen, foto’s, keramiek, installaties.

Ik zag tot mijn genoegen Huiswaarts hangen, de kip waarmee Siert Dallinga in 1988 naar De wandelaar boven de nevelen van David Caspar Friedrich uit 1818 knipoogde. Ik zag het gruwelijke zelfportret Kip zonder kop van Paul Blanca uit 1989. Ik zag het beeld Art is a dog dat Peter Bastiaanssen in 1996 ongevraagd naar het museum stuurde met de opdracht het een plek te geven in de collectie om ‘nieuwe inzichten omtrent kunst en musea’ los te maken

Meest verrassend vond ik de kunst die opgesteld stond in een zaal getiteld ‘Vind je mij raar?’ Ik zag exotische werken uit Afrika, Azië en Midden-Amerika. Waaronder een groot en kleurrijk, monsterachtig schepsel van papier-maché, een alebrije, door de familie Linares gemaakt om in Mexico een rol te vervullen tijdens de viering van Dia de los Muertos, hier ook wel bekend als Allerzielen.

« Oudere berichten Nieuwere berichten »

© 2026 Woest & Ledig

Thema gemaakt door Anders Noren — Boven ↑