Als in Drenthe een nieuwe dicht- of verhalenbundel verschijnt, in het Drents of Nederlands, grote kans dat zijn naam op de pagina met dankbetuigingen prijkt. Als ergens een bloemlezing verschijnt waarin de provincie een rol speelt, reken maar dat er een bijdrage van zijn hand is opgenomen. Als in Drenthe iets literairs gebeurt, groot of klein, tien tegen een dat hij erbij betrokken is.
De in Elp woonachtige Ton Peters (Dieren, 1952) is een zevensprong in het literaire landschap van Drenthe. Een man waar veel samenkomt en minstens zoveel van uitgaat en vertrekt. Vader van Kasper Peters. Redactielid van Drents letterkundig tiedschrift Roet. Medeauteur van het succesvolle kroningsboekje Mag Majesteit hier wel wezen?. Gangmaker achter veel briefverkeer met Drentse schrijvers.
Onlangs verscheen van zijn hand Vanwege het getal. Gedichten tot 2013. Zijn eerste echte solobundel, waarbij we zijn bibliofiele werk voor het gemak buiten beschouwing laten. "Gerard Stout en Rouke Broersma hebben hier aan getrokken, anders was het er niet geweest", verklaart Peters (fotomontage: Marcel Jurian de Jong) op een toon die doet vermoeden dat hij een uitgave allerminst noodzakelijk vond. "Ik heb ook geen officiële presentatie gehouden, maar gewoon mensen die ik toevallig tegenkwam thuis uitgenodigd."
Veel van de gedichten zijn op de fiets geschreven, vertelt hij. "Ik heb lang in Assen gewerkt, dat is een uur fietsen. Als je vier of vijf keer per week op en neer moet, is er altijd een dag waarop je een regel geschonken krijgt. Af en toe kwam ik thuis, hoefde ik het alleen maar uit te schrijven. Op de fiets en wandelend kunnen de mooiste dingen ontstaan. Door het ritme denk ik. In de auto heb ik nog nooit een gedicht geschreven. Wel ernaast, toen we bijna waren verongelukt, nog natrillend van angst."
Vanwege het getal biedt een dwarsdoorsnee van waar Peters als dichter voor staat: kwatrijngedichten, sonnetten, tamelijke vrije verzen, verzen bij prenten van Anton Repnik, sonnetvarianten, vertalingen naar het Nederlands en het Drents, ollekebollekes. Veelal vormvaste poëzie. Veelal gedichten die als 'licht' worden verkocht, zonder dat precies duidelijk wordt waar dat 'lichte' nu precies in zit.
Wat onder meer opvalt zijn de vertalingen van Mihai Eminescu. "Ik belandde met Toon Wegner (in 2010 overleden graficus, red.) voor een project op de Roemeense ambassade", vertelt Peters. "Daar kreeg ik een pak met mislukte Nederlandse vertalingen in handen gedrukt. Ik wierp tegen dat ik geen letter Roemeens kan lezen. Geen probleem, zeiden ze, in het pak zaten naast die Nederlandse ook Franse en Engelse vertalingen. Eminescu is de J.C. Bloem van Roemenië. Iedereen kent daar zijn De ster uit het hoofd."
Hij vertaalde de Amerikaan Ted Kooser naar het Drents. "Ik ben geïnteresseerd in de verschillen tussen rurale en urbane poëzie. Wat maakt een dichter van het platteland anders dan een dichter uit de stad? Kooser werkte op een verzekeringskantoor en stond iedere morgen om vier uur op om gedichten te schrijven die hij dan aan zijn secretaresse liet lezen. Begreep zij het niet, dan was het niet goed. Een geniaal dichter uit Nebraska, het Zwartemeer van de Verenigde Staten. Zijn poëzie komt in het Drents beter uit de verf dan in het Nederlands. In het Nederlands klinkt het bekakt."
Peters zelf komt oorspronkelijk uit Gelderland. Zijn grootouders spraken de taal van de Achterhoek. Het Drents dat hij schrijft, heeft hij zich de afgelopen 35 jaar aangeleerd. "Drents is mijn taal niet, maar ik vind het prachtig. Ik moet het niet spreken, zelfs voorlezen durf ik niet. Maar de mogelijkheid om het te schrijven heb ik met beide handen aangegrepen. Het idee dat je in een taal kunt schrijven waar een 'o' met een umlaut in voorkomt, dat alleen al is geweldig."
Wat ook opvalt, is het schaarse gebruik van het woord 'ik' in zijn gedichten. Peters mag zich graag verschuilen achter personages en groepjes. Veelzeggend is de opname van veertig ollekebollekes die hij samen schreef met Ben Hoogland, dit jaar winnaar van de Driek Sonnettette Competitie. Hoogland is met Peters lid van het Eerste Light Verse Collectief dat vorig jaar De Dood en het Peloton publiceerde.
Waarom hij niet graag met zijn neus vooraan wil staan, Peters kan en durft het niet te zeggen. Het zou dus zomaar eens de raadselachtige mix van bescheidenheid, onzekerheid en verlegenheid kunnen zijn. "Ik weet het niet", herhaalt Peters terwijl hij een zweem gepsychologiseer terug in de fles probeert te krijgen. "Ik heb genoeg gedichten geschreven die zeer persoonlijk zijn, maar dat is niet iets waar ik nu mee naar buiten wil."
Ter bezwering begint hij over de door hem bewonderde dichter H.H. ter Balkt. Met wie hij een fascinatie voor roestige taal en onheil deelt, maar ook een liefde voor de rand van het bos. "Dat je met de rug naar de veiligheid en beschutting van het duister staat en voor je de mogelijkheden van het open veld kunt zien. Die twee mogelijkheden en dan lekker op de grens gaan zitten."
In het dagelijks leven is Peters leraar op een scholengemeenschap in Gieten. "Geschiedenis, Nederlands, wiskunde – op dit moment alledrie. Er zijn collega's die op een dag vier keer hetzelfde kunnen vertellen. Dat lukt mij niet." Als er een aanleiding is, mag hij graag poëzie in zijn lessen stoppen. "Kinderen zijn er zeker enthousiast voor te krijgen. Kinderen zijn overal enthousiast voor te krijgen, zelfs voor karpervissen. Alles wat je enthousiast brengt, daar zijn ze ontvankelijk voor."
Hij staat nu 41 jaar voor de klas. "We hebben in Gieten een team met oude en jonge docenten. Ik speel zo'n beetje de rol van grumpy old man. Onlangs stonden we in de scholen Top 10 van de Volkskrant. Het draait fantastisch. Maar ondertussen droom ik van een verblijf op de Orkney-eilanden bij Schotland. We zijn daar nu een paar keer geweest, daar gaat zo'n rust van uit dat ik er niet meer weg wil. Volgend jaar gaat mijn vrouw met pensioen. Misschien dat we dan een half jaar een huisje kunnen huren. Lekker met de rug naar Europa zitten. Dingen bedenken."
Bundel
De bundel Vanwege het getal. Gedichten tot 2013 van Ton Peters is verschenen bij uitgeverij Ter Verpoozing. Prijs €12.50 (138 blz.) Te koop via mijnbestseller.nl
