Wie bij de wijk Peelo langs voetbalclub Achilles over de weg naar Assen-Centrum rijdt, komt op het viaduct twee regels uit een lied van Daniël Lohues tegen. Eerst lees je ‘Hier kom ik weg' en daarna in een flits ‘Veur mien hiele leben'. Het idee van kunstenaar Jan Kleingeld had in Emmen niet misstaan. Ik moest aan de regels denken terwijl ik met een toenemende onrust De laatste bus naar Slochteren van Herman Sandman las.
Vorig jaar verscheen van Sandman de geprezen verhalenbundel De lange leegte. Daarin vertelt hij – handen in de zakken, turend naar een onduidelijk punt aan de einder – verhalen over zijn band met Oost-Groningen. Een streek met voor de buitenwacht een bar imago dat Sandman graag mag bevestigen. Hij doet dat met reden, want hij komt er weg: Stadskanaal 1965.
De laatste bus naar Slochteren bevat columns uit de Groninger Gezinsbode en gaat een stap verder dan De lange leegte. Terwijl het perspectief niet zoveel anders is. Zette de schrijver en journalist zich eerder af tegen vooroordelen die elders leven, dit keer vergelijkt hij het platteland met Stad. Dit keer niet middels herinneringen aan een goede jeugd, maar als onverbloemde ode.
Wat het platteland voor heeft op de stad is bekend. Men kent en gedoogt elkaar, het tempo ligt laag, je hebt er paarden in plaats van junks, er bestaat zoiets als rust en regelmaat, er is geen afleiding. Het is een zalvend lied, dat in veel dorpen klinkt. Wat interessant is, is de overtuigende manier waarop Sandman die voordelen weet aan te prijzen. Met humor, met relativering, met oog voor detail, met sterke argumenten, met een pen zonder klodders.
Wat minstens zo interessant is, is dat hij het woord bij de daad heeft gevoegd. Hij hééft de stad weerstaan en woont in Slochteren. Geen valse romantiek. Met ingang van het nieuwe jaar werkt hij niet langer voor de Gezinsbode, maar voor de Kanaalstreek. Het is een stap die in de stad Groningen opzien baarde, de huilende meisjes op de kade van het Winschoterdiep ontbraken er nog net aan. Een tegengestelde beweging in tijden van krimp.
In De laatste bus naar Slochteren is te lezen hoe onvermijdelijk, oprecht, weloverwogen en verstandig zijn besluit is geweest: zijn standpunt is bepaald. Niet voor niets heeft Sandman zijn bundel opgedragen aan zijn twee opgroeiende zoons. En een motto meegegeven van de onlangs gestorven Nanne Tepper: 'Niemand zit op je te wachten'.
Dat laatste is in finale zin waar. Maar als in september zijn boek over Appie Alberts is verschenen, begint het uitkijken naar de Grote Groningse Roman van Herman Sandman.
Boek De laatste bus naar Slochteren Auteur Herman Sandman Uitgeverij Passage Prijs 16,50 euro (176 blz)
