Halverwege Een goed jaar voor de rozen laat Ben Crom het puberende zusje van zijn hoofdpersoon Reenie Geuze in botsing komen met haar ouders. Eerst giet ze melk over een jeugdfoto van haar vader en daarna gooit ze een rondslingerende detective van haar moeder door de huiskamer. Dat laatste laat ze gepaard gaan met de vileine opmerking ’Word toch eens volwassen en lees eens een echt boek.’
Thrillers, detectives en andersoortige spannende boeken worden niet altijd even serieus genomen. NRC/Handelsblad wijdde er kort geleden nog een discussie aan. Voor- en tegenstanders vlogen elkaar in de haren over de vraag of thrillers nu wel of niet tot de literatuur gerekend moeten worden. En zoals altijd bij discussies was er na afloop veel gezegd, maar weinig duidelijk geworden.
Crom (Leeuwarden, 1962) moet zich bij het schrijven van zijn debuut regelmatig hebben afgevraagd wat voor soort boek hij nu precies aan het maken was. Zijn uitgever hakte de knoop door en presenteerde Een goed jaar voor de rozen als een jeugdthriller. Afgaand op het vertrekpunt – twee tieners gaan op zoek naar het verhaal achter een opgegraven koffer met rechter dansschoenen – is daar wel wat voor te zeggen. Maar naarmate het boek vordert, schiet die aanduiding toch echt tekort.
De koffer met schoenen vormt in eerste instantie een kapstok voor een reconstructie van gebeurtenissen tijdens de Tweede Wereldoorlog in Winschoten, vanwege de grote Joodse gemeenschap in de jaren dertig ook wel klein-Mokum genoemd. Reenie en haar klasgenoot Nihat Dag, een jongen van Turkse ouders, leggen het verleden bloot middels onderzoek in de Groninger Archieven en interviews met bejaarde inwoners van Winschoten. De zoektocht eindigt zonder veel vreugde en verlossing in Israël.
Hoewel Een goed jaar voor de rozen wel degelijk iets weg heeft van een pageturner, is het niet zozeer het verhaal dat dit boek de moeite waard maakt. Het is veeleer wat Crom schijnbaar achteloos aanraakt en oprakelt, groot en klein. Subtiel, maar overtuigend laat hij onder meer zien dat ’de Nederlanders’ in de Tweede Wereldoorlog door een gebrek aan integratie zonder moeite konden wegkijken toen de joden in de Tweede Wereldoorlog werden afgevoerd.
Crom trekt voortdurend parallellen tussen hoe in de jaren dertig en veertig met ’anderen’ werd omgegaan en hoe dat nu gebeurt. Hij doet dat bijvoorbeeld met de machteloze opwinding van de vader van Nihat over het voortdurend uitstellen van de toetreding van Turkije tot de Europese Unie. Of door te schrijven over de discriminatie waar Nihat mee te maken krijgt als hij op de eerste plaats als Turk wordt gezien, en pas daarna als de Nederlander die hij in werkelijkheid is.
Interessant is dat Crom het aandurft om clichés als ’de twistzieke joden’ en ’ons heldhaftige verzet’ in zijn boek te onderstrepen nu het zwart-wit denken over de oorlog zijn langste tijd heeft gehad. Hij schroomt ook niet om uit te leggen hoe en waarvoor Kamp Westerbork is opgericht en hoe het toch komt dat joden worden geassocieerd met geldhandel. Het is op zulke moment dat de schoolmeester de overhand krijgt – Crom is universitair docent in Groningen.
Maar hinderlijk wordt het nergens. Daarvoor is Een goed jaar voor de rozen domweg te goed geschreven, met onmiskenbaar veel plezier. Het enige minpunt dat opgevoerd zou kunnen worden, is dat Crom met zijn ambitieuze eersteling misschien wel teveel hooi op zijn vork heeft genomen. Op een gegeven moment heeft hij zoveel lijntjes uitgezet dat het hem niet meer lukt om de ontknoping op een even ingenieuze manier te laten plaatsvinden.
Gevolg is een wat al te directe confrontatie in Israël tussen Reenie en Nihat enerzijds en de man die alle touwtjes in handen blijkt te hebben anderzijds. De suggestie dat we hier te maken zouden hebben met een jeugdthriller is dan al lang en breed vergeten. Een goed jaar voor de rozen is boven alles een geslaagd debuut, goed geschreven, over een thema dat er toe doet. Voor jongeren op leeftijd. En dus ook voor volwassenen.
Boek: Een goed jaar voor de rozen. Auteur: Ben Crom. Uitgever: De Harmonie. Prijs: €17,90 (486 blz.)
