Enige tijd geleden liet dagblad Trouw zijn lezers de tien mooiste schilderijen van Nederland kiezen. De lijst werd gedomineerd door Vermeer en Rembrandt en kende één grote verrassing: een gedeelde negende plaats voor het schilderij Oranjekanaal van Reinhart Dozy (1880 – 1947). De topnotering bleek te danken aan een lobby door de nazaten van de schilder uit Elp.

Dozy’s Oranjekanaal prijkt nu ook op de omslag van ’t Verhaal van het Oranjekanaal, een boek bij een tentoonstelling over de geschiedenis van het kanaal in het Bruggebouw in Emmen. Opmerkelijkste ‘nieuws’ in het boek: toen in 1853 de eerste spade in de grond ging, was al bekend dat er tussen Hoogersmilde en Klazienaveen te weinig water zou stromen.

Voor Reinhart Dozy deed dat fiasco niets af aan de charme van de waterverbinding; in het boek staan liefst acht kanaalwerken van zijn hand afgebeeld. Getuige De slepers uit 1906, Drukte bij de Orveltersluis (1912) en Oranjekanaal met in de verte zeilende tjalk (ca. 1925) heeft de schilder uit Elp nog meegemaakt dat het kanaal wél bedrijvigheid kende.

Zet dat eens af tegen het recente werk dat leden het Drents Schildersgenootschap (DSG) hebben ingeleverd voor de tentoonstelling ’t Oranjekanaal in beeld. In het Bruggebouw in lijkt het alsof Drenthe in de loop der jaren een stuk stiller is geworden. De DSG-leden tonen het kanaal in de 21ste eeuw: verstild en slaperig, in zichzelf gekeerd en achtergelaten.

De opvattingen over kijken en techniek, over kunst, mogen in de loop der jaren zijn gewijzigd, het landschap is in de ogen van het DSG sinds Dozy nauwelijks veranderd en wordt door vrijwel alle leden – heel romantisch en tevreden – onverminderd op handen gedragen.

Ook opvallend: volgens het Drents Schildersgenootschap is het vrijwel altijd zomer langs het kanaal en soms (gast-exposant Jentsje Popma) is het er zo heet dat de schaduwen blauw uitslaan. Slechts een enkeling (Jan van Loon en Mark Lisser) toont het Oranjekanaal ook in andere seizoenen, als de afwezige zon en de grijze lucht het Drentse landschap iets van een elegie geeft.

Gelukkig maar, want in de winter en het begin van de lente, als de bomen nog geen blad hebben en het donkere water lonkt, kan er van de nu zo bejubelde waterverbinding een onheilspellende dreiging uitgaan. Alsof het nooit meer helemaal goed komt met het Oranjekanaal – ook dat kan visueel aantrekkelijk zijn. 

De tentoonstelling ’t Oranjekanaal in beeld met werk van leden van het Drents Schildersgenootschap en vormgeverscollectief Cactus is nog te zien tot en met 3/9/2006 in het Bruggebouw in Emmen. Open: Ma t/m vr 09.00 tot 16.30 uur, za en zo 14.00 tot 16.00 uur (ingang busstation Markt).